Veel ondernemers denken dat de AI Act pas over een paar jaar echt gaat bijten, dat het nog een ver-van-mijn-bed-show is met deadlines die zich toch wel weer opschuiven. Dat misverstand is hardnekkig, en het is ook precies de reden waarom zoveel bedrijven nu ineens verrast worden. Want de transparantieplicht uit de AI Act geldt al. Niet vanaf volgend jaar, niet "binnenkort", maar sinds 2 augustus 2026 is dit gewoon geldend recht, met handhaving en al.
Neem Marloes, eigenaresse van een middelgroot marketingbureau in Utrecht. Ze had eind vorig jaar met veel enthousiasme een chatbot op de website gezet die klantvragen beantwoordt, offertes voorbereidt en zelfs blogconcepten aanlevert voor klanten die daarom vragen. Handig, snel, en de klanten waren tevreden. Tot een van die klanten, een jurist nota bene, haar op een verjaardag vroeg: "Weet jij eigenlijk of die chatbot van jou voldoet aan artikel 50?" Marloes wist van niets. En daarmee zat ze niet alleen.
Wat er nu eigenlijk verplicht is
Laten we bij het begin beginnen. De transparantieregels komen uit artikel 50 van de AI Act, en die zijn sinds 2 augustus 2026 daadwerkelijk van kracht. Vanaf die datum is ook de handhaving gestart, wat betekent dat de Europese Commissie samen met nationale toezichthouders actief kan optreden tegen bedrijven die zich niet aan de regels houden. Dit is geen vrijblijvend richtsnoer meer, het is actief gehandhaafde regelgeving die per direct geldt.
Voor Marloes betekende dit concreet: haar chatbot moet duidelijk maken dat de bezoeker met een AI-systeem praat, tenzij dat toch al overduidelijk is uit de context. Geen verstopte disclaimer onderaan de pagina, maar iets wat een normale bezoeker ook daadwerkelijk opmerkt. Denk aan een simpele melding bovenaan het gesprek, of een naam voor de bot die niet doet alsof het een mens is.
De vier situaties die de wet onderscheidt
De transparantieplicht valt uiteen in een paar concrete verplichtingen, en het is goed om die even naast elkaar te zetten:
- Chatbots en andere AI-systemen die direct met mensen communiceren, moeten dat kenbaar maken
- AI-gegenereerde content, zoals teksten, beelden en audio, moet in bepaalde gevallen machineleesbaar gemarkeerd worden
- Emotieherkenning en biometrische categorisering vereisen dat gebruikers hierover worden geïnformeerd
- Deepfakes en AI-teksten over onderwerpen van openbaar belang moeten herkenbaar worden gemaakt als AI-content
Wat opvalt in de praktijk, is dat veel bedrijven vooral het eerste punt op hun radar hadden, terwijl het tweede punt, die machineleesbare markering van gegenereerde output, minstens zoveel impact heeft op wie regelmatig content laat genereren voor social media, blogs of productbeschrijvingen.
De overgangstermijn die bedrijven vaak over het hoofd zien
Hier wordt het voor Marloes ineens net iets minder paniekerig. Haar chatbot draaide namelijk al vóór 2 augustus 2026, en voor generatieve AI-systemen die toen al op de markt waren, geldt een overgangstermijn van vier maanden voor die machineleesbare markering. Die verplichting loopt dan door tot 2 december 2026, wanneer de volledige markeringsplicht ingaat.
Dat is geen vrijbrief om achterover te leunen. Het is eerder een laatste kans om je systemen op orde te brengen voordat de deadline echt hard wordt. In de praktijk zie je vaak dat bedrijven zo'n overgangstermijn interpreteren als "nog even niets hoeven doen", terwijl het eigenlijk een ingebouwde waarschuwing is: regel het nu, voordat het te laat is.
En wat met oude content?
Een vraag die Marloes ook had: moet ze nu met terugwerkende kracht al haar oude AI-gegenereerde blogartikelen gaan labelen? Het antwoord is genuanceerder dan je zou denken. Voor deepfakes en AI-teksten die al vóór 2 augustus 2026 bestonden, geldt geen verplichte terugwerkende labeling. De wetgever moedigt het wel aan, maar een harde eis is het niet.
Toch is dat geen reden om die oude content zomaar te laten liggen. Vertrouwen bouw je juist op door transparant te zijn, ook over dingen die niet verplicht zijn. Klanten en lezers waarderen het wanneer een bedrijf zelf al de stap zet, in plaats van te wachten tot het moet.
Waarom dit meer is dan een juridisch afvinklijstje
Voor Marloes werd het pas echt concreet toen ze de richtsnoeren van de Europese Commissie erbij pakte. Die zijn niet voor niets gepubliceerd: ze geven expliciet aan wanneer en hoe de transparantieregels vanaf 2 augustus 2026 precies van toepassing zijn. Dat soort duidelijkheid is welkom, want de AI Act laat op sommige punten nog ruimte voor interpretatie.
Is dit dan alleen een kwestie van juridisch risico afdekken? Niet helemaal. Bedrijven die hier slim mee omgaan, zien het ook als kans. Een chatbot die eerlijk zegt "ik ben een AI-assistent, en ik help je graag verder" bouwt op een andere manier vertrouwen op dan een bot die doet alsof hij een medewerker is. Klanten prikken daar toch doorheen, vroeg of laat.
Hoe Marloes het uiteindelijk aanpakte
Ze liet haar chatbot een korte introductie geven bij het eerste bericht, paste de metadata van AI-gegenereerde blogconcepten aan zodat die machineleesbaar herkenbaar zijn, en nam een vaste regel op in haar werkproces: elke nieuwe AI-gegenereerde publicatie krijgt vanaf nu een duidelijke markering, ongeacht of dat voor die specifieke content al verplicht is. Geen overdreven ingewikkelde aanpassing, meer een kwestie van bewustwording en een paar concrete stappen in het proces.
Wat dit betekent voor jouw bedrijf
De kans is groot dat jij, net als Marloes, ergens een chatbot hebt draaien, AI gebruikt voor content, of allebei. De vraag is niet meer óf je hiermee te maken hebt, maar hoe snel je het op orde brengt. Wacht je tot 2 december, dan sta je met de rug tegen de muur. Regel je het nu, dan loop je voorop en hoef je niet meer achterom te kijken.
Wie twijfelt over hoe die chatbot-melding, contentmarkering of het bredere gebruik van AI-systemen binnen de eigen organisatie het beste vormgegeven kan worden, doet er goed aan die uitdaging niet alleen als compliance-klusje te zien maar als kans om AI slimmer en transparanter in te zetten, iets waar AI & Automatisering praktisch bij kan helpen.
Wat zou het voor jouw klanten betekenen als ze precies weten wanneer ze met een mens praten en wanneer met een machine, en durf jij die duidelijkheid nu al te geven, of wacht je liever tot het moet?
